Łempicka
Łempicka "Autoportret w zielonym Bugatti"
SjamArt
Pią, 2014-09-19
Login: 
Hasło: 

zapomniałem hasła >>
   Szukaj:
Jan Matejko
A - C      D - F      G - I      J - L      M - O      P - R      S - U      V - Z     

Jan Matejko, Polska, XIX, 1838 -1893

 więcej

Powiększ
Autoportret
Powiększ
Batory pod Pskowem, 1872

Powiększ
Bitwa pod Grunwaldem

Powiększ
Hołd Pruski
Powiększ
Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem, 1872

Powiększ
Stańczyk
Powiększ
Zawieszenie Dzwonu Zygmunta, 1874

Jan Matejko (1838 -1893). Malarz historyczny, powszechnie uważany jest za najwybitniejszego malarza polskiego.

Jan był dziewiątym z jedenastu dzieci czeskiego emigranta, osiadłego w Polsce około 1807 oraz córki siodlarza ze spolonizowanej rodziny niemieckiej. Mimo takich różnic kulturowych w rodzinie, w krakowskim domu Matejków panowała polska, patriotyczna atmosfera, żywe były ideały niepodległościowe - dwaj bracia Jana walczyli w okresie Wiosny Ludów na Węgrzech, w której jeden z nich zginął. Istotny wpływ na ukształtowanie wyobraźni i zainteresowanie historią przyszłego malarza wywarł jego starszy brat Franciszek, docent nauk pomocniczych historii i pracownik Biblioteki Jagiellońskiej.
Nie bez znaczenia była tu też atmosfera rodzinnego Krakowa, jego zabytki sięgające epoki średniowiecza, Wawel z Zamkiem Królewskim i grobami władców Polski w katedrze oraz stosunkowo duża (w porównaniu z innymi zaborami) swoboda w kultywowaniu tradycji narodowych.

Jan już od najmłodszych lat zdradzał niepospolite zdolności plastyczne. Podejmując w roku 1852 naukę w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, miał już wyraźnie określony kierunek zainteresowań. Ciągle pogłębiał swą wiedzę historyczną przez studiowanie dzieł dawnych kronikarzy oraz pasję rysownika-dokumentalisty odwzorowującego w szkicach ołówkowych wizerunki polskich królów i książąt, zabytki krakowskiej architektury, rzeźby i rzemiosła artystycznego.
W Szkole Sztuk Pięknych pod wpływem Wojciecha Kornelego Stattlera przyswoił sobie surową dyscyplinę rysunku, staranny, precyzyjny sposób opracowywania powierzchni malarskiej oraz poważny stosunek do sztuki rozumianej jako powołanie i rodzaj misji narodowej. Drugi z krakowskich nauczycieli Matejki, Władysław Łuszczkiewicz, umiejętnie podsycał jego zainteresowanie historią oraz wpajał szacunek dla zabytków i pamiątek przeszłości.

W grudniu 1858 roku, uzyskawszy stypendium na dalsze studia za granicą, Matejko wyjechał do Monachium. Przez siedem miesięcy kształcił się w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Hermanna Anschütza. Wiele czasu spędzał też w Starej i Nowej Pinakotece (Neue – i Alte Pinaktohek), studiując dzieła dawnych mistrzów i współczesnych przedstawicieli niemieckiego akademizmu. Przeżywał wówczas okres fascynacji malarstwem historycznym francuskiego artysty, Paula Delaroche'a. Zapadł tam na tyfus i wobec konieczności stawienia się przed komisją wojskową wrócił do Krakowa; nigdy już nie wrócił do Monachium na studia.

W roku 1860 rozpoczął studia w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, które bardzo szybko przerwał, niezadowolony ze wskazówek udzielanych mu podczas korekty prac przez profesora Christiana Rubena. W tym samym roku zmarła matka artysty.

Ideowa i artystyczna postawa Matejki dojrzewała od początku lat sześćdziesiątych, w kręgu krakowskiej cyganerii, skupiającej młodych artystów, pisarzy i historyków, którzy spotykali się w rzeźbiarskiej pracowni Parysa Filippiego.

Z tego okresu datuje się jego przyjaźń z Józefem Szujskim, późniejszym współtwórcą krakowskiej szkoły historycznej, który wpłynął wówczas inspirująco na ideową koncepcję malarstwa Matejki.

Pierwszy sukces Matejko odniósł w 1865 roku, zdobywając na dorocznym Salonie Paryskim złoty medal za Kazanie Skargi.
Dwa lata później, na Wystawie Powszechnej w Paryżu, malarz uzyskał złoty medal I klasy za obraz Rejtan na Sejmie Warszawskim 1773 roku, który został zakupiony przez cesarza Austrii Franciszka Józefa.

W 1862 roku namalował pierwszy dojrzały obraz pt Stańczyk, rozpoczynając nim w swej twórczości okres krytycyzmu wobec magnaterii, odpowiedzialnej za upadek Polski. Powstały wtedy: Kazanie Skargi z 1864, Rejtan z 1866.

W odpowiedzi na krytykę tych obrazów w środowisku krakowskich historyków, artysta namalował w 1867 roku Wyrok na Matejkę i rozpoczął przygotowania do serii obrazów ukazujących wielkie chwile z narodowej przeszłości: Unia Lubelska, 1869, Batory pod Pskowem, 1871, Bitwa pod Grunwaldem, 1878 (wszystkie Muzeum Narodowe, Warszawa), Sobieski pod Wiedniem, 1883 (Zbiory Watykańskie, Rzym), Hołd Pruski, 1882 (Muzeum Narodowe, Kraków). Malowana z ogromnym rozmachem romantyczna wizja narodowej historii spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem w kraju i przyniosła artyście niekłamaną sławę. Doskonale opanowany warsztat. Teatralność kompozycji bliska zachodniemu malarstwu akademickiemu oraz siła wizji, przyniosły Matejce liczne sukcesy za granicą, medale na Salonie Paryskim, członkostwa kilku Akademii Sztuki.

W 1865 roku urodził się Matejce syn, Tadeusz, w 1867 przyszła na świat córka, Helena, zaś dwa lata po niej druga córka.

W 1873 artysta otrzymał oficjalną propozycję objęcia stanowiska dyrektora Akademii Sztuk Pięknych w Pradze. Odmowa Matejki stała się impulsem do zaproponowania mu analogicznego stanowiska w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. W latach 1873-93 artysta był dyrektorem i profesorem tej właśnie uczelni, ciążąc nad szkołą metodami pedagogicznymi i swym ogromnym autorytetem.

Do grona jego uczniów należeli m.in. wybitni twórcy sztuki polskiej okresu modernizmu - Jacek Malczewski, Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer.

W 1876 roku Matejko wykupił folwark w Krzesławicach pod Krakowem (dzisiejsza Nowa Huta). Do dworu dobudował pracownię oraz wybudował istniejącą do dziś szkołę. Mniej więcej wtedy też zaczęła się pogłębiać choroba psychiczna jego żony.

W 1878 roku urodziła się i niedługo później zmarła trzecia córka Matejki, Regina.

Obok działalności pedagogicznej Matejko położył ogromne zasługi w zakresie opieki nad zabytkami Krakowa, uczestniczył w pracach komisji konserwatorskich podczas odnawiania gotyckiego ołtarza Wita Stwosza w Kościele Mariackim (1867-69), restauracji gmachu Sukiennic (1875-79), zamku na Wawelu (1886) oraz Kościoła Mariackiego (1889).

W 1883 roku, po ofiarowaniu papieżowi Leonowi XIII obrazu Sobieski pod Wiedniem jako daru od narodu polskiego, został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Piusa IX. Pozycję Matejki jako jednego z najwybitniejszych malarzy ówczesnej Europy potwierdza również przyznanie członkostwa wielu prestiżowych instytucji - m.in. francuskiej Académie des Beaux-Arts (1873) oraz Institut de France (1874), Akademii Sztuki w Berlinie (1874), Rafaelowskiej Akademii w Urbino (1878), Wiener Kunstlergenossenschaft (1888).

W 1882 roku Wydział Krajowy we Lwowie ufundował stypendium imienia artysty na studia zagraniczne dla wybranego przez niego ucznia krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych. W tym samym roku jego imieniem został nazwany plac, przy którym wzniesiono nowy gmach szkoły (był to grunt wcześniej ofiarowany Matejce przez władze miasta, a przez niego z kolei przeznaczony pod budowę Szkoły).

W roku 1883, z okazji dwudziestopięciolecia pracy twórczej na Zamku Królewskim na Wawelu została urządzona wystawa jubileuszowa blisko stu dzieł artysty.

W 1887 roku Matejko uzyskał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego w dowód uznania dla jego wiedzy z dziedziny historii.

Artysta zmarł 1.11.1893 w rodzinnym Krakowie.

Ten wielki patriota traktował sztukę jako posłannictwo, w całości oddane w służbę narodowi. Sugestywność jego olbrzymich płócien sprawiła, że do dziś panują one nad wyobraźnią historyczną Polaków. Matejko pozostawił ogromną spuściznę artystyczną, obejmującą ponad trzysta dzieł olejnych - portretów, obrazów o treści historycznej, religijnej, alegorycznej - oraz kilkaset rysunków i szkiców (w tym sławny i szeroko spopularyzowany Poczet królów i książąt polskich, 1890-92).
Odszedł jako zasłużony Polak, wielki artysta, wybitny pedagog i obrońca zabytków Krakowa.

Jego malarstwa nie sposób rozpatrywać w kategoriach czysto artystycznych, w oderwaniu od funkcji, jaką pełniło i pełni nadal w społecznym odbiorze. Stworzona przez niego synteza dziejów narodowych na zawsze wpisała się w kanon wiedzy historycznej i patriotycznego wychowania kolejnych pokoleń Polaków.
Malarstwo Matejki niejednokrotnie poddawane było w XX w. krytyce, szczególnie w środowisku kapistów. Wielu obrazom rzeczywiście brak przestrzeni, kolor jest drugorzędnym środkiem wyrazu, a przy doskonałym, realistycznym rysunku szczegółów i świetnych wizerunkach poszczególnych postaci całość kompozycji jest stłoczona i zagmatwana. Niektóre jednak obrazy, jak Wyjazd Henryka Pobożnego z Legnicy, 1886, Klęska legnicka, 1889, a także Bitwa pod Grunwaldem, budowane są rozwibrowaną plamą barwną, stanowiącą główny element wyrazowy, a rysunek jest bardziej swobodny, uwolniony z rygorów realizmu. Duże znaczenie dla przyszłości sztuki polskiej miała polichromia kościoła Mariackiego w Krakowie z lat 1889-93, której kartony prezentują secesyjną linię i dekoracyjność, kontynuowane potem przez uczniów Matejki: Wyspiańskiego i Mehoffera, tak jak matejkowska ekspresja jest obecna we wczesnych pracach innego jego ucznia - Wojciecha Weissa.

Twórczość Matejki nie poddaje się prostej, jednoznacznej definicji, chociaż często bywa kojarzona z akademickim nurtem historycznego malarstwa tzw. wielkiej maniery. Romantyczny żywioł wyobraźni, namiętność uczuć, patos i siła malarskiej ekspresji zadecydowały o tym, że pozostała zjawiskiem odosobnionym na tle sztuki polskiej i europejskiej drugiej połowy XIX wieku. Wyrosła z gorącego patriotyzmu Matejki, z głębokiej wiedzy historycznej i z umiłowania artystycznego dziedzictwa przeszłości.

www.malarze.walhalla.pl

 
       
 
  SjamArt   Obrazy olejne ręcznie malowane.
  Kopie wielkich dzieł mistrzów.
 
   projekt i realizacja: ARKIS